Dersim katliamında yaÅŸanan kahramanlıkları, aÅŸkları, ihaneti ve acıları kemanı ve yanık sesi ile dillendiren 102 yaşındaki Dengbêj Silo-Qiz (Süleyman DoÄŸan), Dersimli sanatçıları kendi kültürlerine sahip çıkmaya çağırıyor.
Munzur DaÄŸları'na 102 yılının sığdıran Dersimli dengbêj ve keman ustası Silo Qiz, 90 yıldır kemanının sesiyle yaşıyor. Silo Qiz, Dersim'deki Alevi inancının ritüelleri ve 1938'de Dersim katliamında yaÅŸanan acıları besteleyerek, ağıtlarını tüm bölgeye taşıyan kiÅŸi olarak biliniyor. Büyüleyici bir sese sahip olan ve sanatçı bir ailede doÄŸan Silo Qiz, 90 yıldır yanında taşıdığı kemanı çalmayı henüz 5 yaşındayken babasından öÄŸrenmiÅŸ. Bir süre sonra da kemanına yanık sesi eÅŸlik etmeye baÅŸlamış. YaÅŸlandıktan sonra diÅŸlerinin dökülmesi ile klamları artık eskisi gibi iyi okumadığını söyleyen Silo Qiz, söylediÄŸi klamları düÄŸünlerde, yaslarda bir ömür boyunca dillendirerek, sanatını halkı arasında icra ediyor. Ancak katliam sırasında yaÅŸamını yitirenler için yaktığı ağıtların büyük bir çoÄŸunluÄŸunu unuttuÄŸunu belirten Silo Qiz, 38 katliamına iliÅŸkin söylediÄŸi klamlar ise Dersim halkının dilinde yaÅŸama devam ediyor.
'Sanatçılar özünden kopmasınlar'
Dersim katliamından önce Alevi inancı üzerine deyiÅŸler söylediÄŸini ifade eden Silo-Qiz, "O zaman deyiÅŸlerim ile bazen hüzünlendirir, bazen de insanları halaya kaldırırdım kemanımla. 38'de yaÅŸanan katliam sonrasında yürek parçalayan ve bir halkın karşı karşıya kaldığı zulmü besteledim. Halen o besteler dillerde dolaşıyor, ancak ben 102 yaşıma geldim, diÅŸlerim olmadığı için ne söyleyebiliyorum ne de birçok besteyi hatırlıyorum" diyor. Dersim katliamında akrabalarının büyük bir çoÄŸunluÄŸunu yitirdiÄŸini belirten Silo Qiz, Kürtçe müzik yapanların kendi miraslarına sahip çıkmaya davet ederek, "Bizler devletin büyük zulmü ile karşı karşıya kaldık. Nice yiÄŸitlerin ÅŸu an kemiklerinin bile nerede olduÄŸu bilinmiyor. Kemanım ile bu halkın diline ve kültürüne katkım olmuÅŸsa ne mutlu bana. Bundan sonra da sanatçılarımız öz kültürlerine sahip çıksınlar, en onurlu yaÅŸam özünü korumaktır. Biz de kendi özümüze sahip çıkmalıyız" diyor.
'Dengbêjlik ve keman ibadetimdir'
Bir asırlık yaşına raÄŸmen halen dinç olmasını kemanı ve sesine borçlu olduÄŸunu maÄŸrur bir ÅŸekilde anlatan Silo Qiz, kendisine takılan lakabında Kürtçe'nin Zazaca lehçesinde 'küçük' anlamına geldiÄŸini belirterek, "Ben ÅŸu an 102 yaşındayım, ama halen insanlar bana 'Qiz' diyorlar. Çünkü çok küçük yaÅŸta keman eÅŸliÄŸinde klamlar seslendiriyordum. Dinç olmamın en büyük nedeni de keman eÅŸliÄŸinde klamlar, ağıtlar ve deyiÅŸler söylememdendir. Dengbêjlik ve keman benim en büyük ibadetimdir." Dersim'e baÄŸlı Millan Köyü'nde oturan Silo Qiz, ilerleyen yaşı nedeniyle taziye ve düÄŸünlere gidemediÄŸini belirterek, "Åžuan köyde yalnız başıma yaşıyorum, sadece öleceÄŸim günü bekliyorum. Ä°nsanlar yanıma geldiÄŸinde mutluluk duyuyorum, ancak ben eskisi gibi Dersim'in bir ucundan diÄŸer ucuna gidemiyorum. DüÄŸünleri, taziyeleri ve cemleri eskiden hiç kaçırmazdım. Zaten dengbêjin de yapması gerekenlerde budur" diye belirtiyor.
Silo Qiz kimdir?
Silo Qız, Dersim'de, Dersim'in acılı tarihini kemanı ve yanık sesiyle topluma aktaran ve Dersim tarihine adeta yeniden hayat veren ve canlandıran kiÅŸi olarak biliniyor. "Dersim Tertelesi" Silo Qız'ın ezgilerinde yeniden canlanıyor ve karanlık bir dönem onun ezgileriyle gün yüzüne çıkıyor. 6 çocuk babası olan bir oÄŸlunu ve hayat arkadaşını kaybeden Silo Qiz, ÅŸuan Dersim'e baÄŸlı Jelê Dağı'nın eteklerinde olan Millan Köyü'nde yaşıyor.
